‏نمایش پست‌ها با برچسب بابه‌تی هه‌مه‌ جۆر. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب بابه‌تی هه‌مه‌ جۆر. نمایش همه پست‌ها

۱۶.۸.۸۹

خەڵاتى نۆبێلى ئەدەبی


 کێ بوو بە براوەى خەڵاتى نۆبێلى ئەدەبیى ساڵى 2010؟

                                                                                          شه‌ریف فه‌لاح-هه‌ولێر 

 سەرەنجام ئاکادیمیاى نۆبێڵ لە بەیاننامەیەکدا دانى خەڵاتى نۆبێلى ئەدەبیى ساڵى2010ى بە ماریۆ بارگاس یۆسا، نووسەرى گەورە و ناوبەدەروەى پرۆیى راگەیاند و هەموو ئەگەر و گومانەکانى بە یەکجارى رەواندەوە، چونکە زۆرێک لە ناوەندە ئەدەبییەکان جیهان باسیان لە بەخت و شانسى "هارۆکى موراکامى "ى ژاپۆنى و " کورمک مەک کارتى" ى ئەمریکاییان بۆ وەرگرتنى ئەو خەڵاتە دەکرد، بەڵام ئاکادیمیاى نۆبێل جارێکى تر نیشانى دا کە پێش بینى کردنى براوەکانى خەڵاتى نۆبێڵ و بە تایبەت بوارى ئەدەب وەڕاست ناگەڕێ. یووسا کە ئێستا بۆتە براوەى ئەو خەڵاتە 5/1 میلیۆن دۆلارییە، لە وتوێژێکدا لە وەڵامى ئەوەى کە بۆچوونە لیبراڵەکانى کە زۆر جار وەک دەمارگرژى خۆ دەنوێنن، لە وەرگرتنى خەڵاتى نۆبێڵ بێبەرى دەکەن، رایگەیاندبوو: کە هیچکات لەبەر وەرگرتنى خەڵاتى نۆبێڵى ئەدەبیات، بیروباوەڕە سیاسییەکانى ناگۆڕى.
یووسا لەو باوەڕە دایە ئەو جۆرە ئەدەبەى کە ئافراندوویەتى لەو روانگانەوە هەڵێنجراون کە سەردەمى لاویەتى بە خوێندنەوەى بەرهەمەکانى ژان پۆل سارتر فێریان بووە و هەر

۲۷.۷.۸۹

محمود دولت آبادي در گفت و گو با چلچراغ

محمود دولت‌آبادی ( ۱۳۱۹ ) نویسنده معاصر ایرانی است . او نویسنده رمان مشهور کلیدر است.

زندگینامه
محمود دولت‌آبادی ، ۱۰ مرداد ۱۳۱۹ در دولت‌آباد شهرستان سبزوار به دنیا آمد.
دولت‌آبادی ، از آغاز مشاغل مختلفی را تجربه کرد ، کار روی زمین , چوپانی , پادویی کفاشی , صاف کردن میخهای کج و بعد به عنوان وردست پدر و برادر به عنوان دنده پیچ کارگاه تخت گیوهکشی , دوچرخه سازی , سلمانی و .... بعدها تمام مشاغلی که او در دوران نوجوانی و جوانی خود تجربه کرد ، در آثارش نمود یافت.
دولت‌آبادی سپس راهی مشهد و آنگاه تهران شد و در این دوران باز هم مشاغل دیگری نظیر حروفچین چاپخانه , سلمانی کشتارگاه , رکلاماتور برنامه های تأتر , سوفلور کنترلچی سینما , ویزیتور روزنامه کیهان و ... را بر عهده گرفت.

۲۵.۷.۸۹

نۆبێل له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا ئێستا

  
نۆبێل له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا ئێستا
                                                           وه‌رگێڕان و پێکهێنانی : فه‌وزیه‌ سوڵتانبه‌گی

ئـالفرێد بێرنهارد نۆبێل(‌ سوئێد 1896-1843 ) ساڵێک به‌ر له‌ مردنی-واتا 1985 وه‌سیه‌تنامه‌ مێژووییه‌که‌ی خۆی تۆمار کرد.ئه‌و وه‌سیه‌تنامه‌یه‌ی به‌ شێوه‌یه‌ک بارووت و مه‌عریفه‌ت به‌ یه‌که‌وه‌ گرێده‌دا.نۆبێل ده‌یزانی داهێنانه‌ کانی ئه‌گه‌رچی له‌ پێناو ئاسووده‌یی و پێشکه‌وتی کۆمه‌ڵگای ئینسانی دا داهێنراون به‌ڵام هه‌ستی زۆره‌ خوایی ده‌سه‌ڵات ئه‌یکات به‌ که‌رسه‌یه‌کی دژ به‌ ژیان و ئاسووده‌یی مرۆف ،بۆیه‌ش گه‌ڕاڵه‌ی پرۆژه‌یه‌کی مێژووی داڕشت ،که‌ ده‌کرێ وه‌ک دوایین داهێنانی نه‌مر و گه‌وره‌ی نۆبێل سه‌یری بکرێ.نۆبێل له‌ دوو توێی وه‌سیه‌تنامه‌یه‌کی فه‌رمیدا داوای کردبوو زیتر له‌ 31 میلیون کرۆنی سوئێدی که‌ سه‌رجه‌می سامانه‌کی ئه‌و بوو بکرێته‌ پاره‌ی وشک و وه‌ک سه‌رمایه‌ بخرێته‌ گه‌ڕ و هه‌مووساڵێ ‌ داهاته‌که‌ی له‌ نێوان ئه‌و که‌سانه‌دا دابه‌ش بکرێ له‌ پێناو پێشکه‌وت و ئاسووده‌ی ئینسانه‌کاندا باشترین و ئازایانه‌ترین هه‌وڵیان تۆمار کردوه‌ . نۆبێل خۆی ده‌ست ده‌با ت و له‌ ناو جۆره‌کانی زانست دا فیزیک،شیمی،فیزیۆلۆژی،پزیشکی ،ئه‌ده‌بیات و ئاشتی ده‌ست نیشان ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ڵاته‌یان به‌سه‌ر دا دابه‌ش بکری.له‌ کۆتایی وه‌سیه‌تنامه‌که‌ی دا جه‌ختی له‌ سه‌ر ئه‌م خاڵه‌ کردبوو که گرنگ نیه‌ که‌سه‌کان خه‌ڵکی کوێ بن ‌ ئه‌م خه‌ڵاتانه‌ ده‌بێ بدرێن به‌ شیاوترین و لێهاتووترینیان.
کارو باری دابه‌ش کردنی خه‌ڵاته‌که‌ش ده‌که‌وێته‌ ئه‌ستۆی سێ رێخراوه‌ی سوئێدی و لێژنه‌یه‌کی تایبه‌ت که‌ له‌ لایه‌ن پارلمانی نۆروێژه‌وه‌ دیاری ده‌کرێت.
نوێنه‌ری ئه‌یاله‌ته‌کانی سوئێد و نۆروێژ که‌ ئه‌و کات ولاتێکی یه‌کپارچه‌ بوو و راپه‌راندنی ئه‌و ئیش و کارانه‌یان له‌ ئه‌ستۆ بوو.

چۆنیه‌تی دابه‌ش کرانی خه‌ڵاتی نوبێل

ئه‌و تاقمانه‌ی به‌پێی پێره‌وی بنکه‌ی نوبێل کار ده‌که‌ن،له‌ چوار به‌ش پێک دێن:

۱۷.۶.۸۹

خێوه‌ته‌که‌ی ره‌هبه‌ری مه‌حموود زاده‌ گه‌ییشته‌‌ هه‌وارگه‌ی وێبلاگی کوردی



  • خێوه‌ت وێبلاگێکی دوو ‌زمانه‌ی کوردی و فارسی‌ یه.‌ ئامانجه سه‌ره‌کییه‌که‌ی توێژینه‌وه‌ی‌ هزر و ئه‌ده‌بی هاوچه‌رخه‌. ئه‌م خێوه‌ته‌ له‌ هۆبه‌ و هه‌واری سازگاری بیر و ئه‌ندێشه‌ی کوردی‌دا هه‌ڵدراوه‌.له‌م خێوه‌ته‌‌دا گرینگیی به‌ بابه‌تی پێوه‌ندی‌دار به‌ ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی و زمانه‌وانی و فه‌لسه‌فه‌ ده‌درێ.‌ خێوه‌ت هێمایێکه‌ بۆ کۆچ کردن؛ کۆچ کردنی به‌رده‌وام له‌ هه‌رێمێکی تێفکرینه‌وه‌ بۆ هه‌رێمێکی تر.به‌رده‌نگی خێوه‌ت هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ن که‌ له‌ جوغڕافیای هه‌راوی تێفکرین‌دا خۆیان به‌ هه‌وارچی ده‌زانن نه‌ک به‌ په‌یکه‌ره‌یێکی چه‌قیو..

               ره‌هبه‌ری مه‌حموود زاده‌ به‌م پێناسه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌ هه‌واری وێبلاگنووسیدا خێوه‌تی خۆی هه‌ڵدا. ره‌هبه‌ر وا دیاره‌ دوای وتاره‌که‌ی "جووت ستاندارد بوون بۆ زمانی پێوه‌ر‌، دۆخی تێپه‌ڕینه‌ نه‌ك مانه‌وه‌" ته‌مای گرتووه‌ مه‌کۆیه‌ک بۆ بڵاو کردنه‌وه‌ی لێدوان و نووسینه‌کانی خۆی ئاوه‌دان کاته‌وه‌.بێشک خێوه‌ت ده‌بێته‌ مه‌نزڵگای ئه‌ندێشه‌ و خولیای زۆر نووسینی کاریگه‌ر . که‌ ئێستای ره‌خنه‌ و توێژینه‌وه‌ ئه‌ده‌به‌که‌مان پێویستی پێیه‌تی .لێره‌وه‌ پیرۆزبایی به‌ ره‌هبه‌ر و هه‌موو خوێنه‌رانی وێبلاگی خێوه‌ت ده‌ڵێم.

۲۹.۴.۸۶

‌به‌ خاتری مێژوو..به‌خاتری خۆمان ..به‌خاتری..



‌به‌ خاتری مێژوو..به‌خاتری خۆمان ..به‌خاتری..



بنه‌مای فیکری و قه‌واره‌ی ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆره‌کان له‌ گه‌ڵ هه‌موو دژوازی و جیاوازیه‌کیان،له‌ زۆر خاڵی هاوبه‌شدا ده‌چنه‌ خانه‌یه‌که‌وه‌ که‌ به‌ روانینێکی سه‌رسه‌ره‌کی هه‌ست به‌ قووڵی تراژیدیای ژیانی ئه‌و که‌سانه‌ ده‌که‌ی له‌ ژێر سێبه‌ری ئه‌و حکوومه‌تانه‌دا ده‌ژین . دیکتاتۆڕه‌کان سه‌رجه‌میان موقه‌دده‌سن ، گه‌مژه‌ن ، پێره‌وی هه‌وه‌س و نیازه‌ به‌ر ته‌سکه‌کانی تاکه‌ که‌سی و تاقمیه‌کانی خۆیانن ،خۆیان له‌ هه‌موو هێزو ئیراده‌یه‌ک زانا ترو به‌ ده‌سه‌ڵاتترده‌بینن ، هه‌موو که‌سێک به‌ شارڵاتان و چه‌قۆکێش و سیخوڕ و نۆکه‌ری بێگانه‌ دێته‌ به‌رچاو،چه‌مکی دێموکراسی له‌ گه‌ڵ بنه‌ما فیکری و قه‌واره‌ نه‌گۆڕه‌کانی ده‌سه‌ڵاتیان گونجاو نیه‌ به‌ڵام تاک به‌ تاکیان رووکه‌شی پیاوێکی دێموکڕاتیان به‌ سه‌ر خۆیان هه‌ڵکێشاوه‌ . قه‌واره‌یه‌کی پته‌و و نه‌گۆڕیان هه‌یه‌ و هه‌موو گۆڕانکاریه‌ک به‌ واتای هه‌ره‌سهێنان و تیاچوونی"بوون" و ده‌سه‌ڵاتی ئاسمانی و مێژوویی خۆیان ده‌زانن‌ . له‌ هه‌موو سه‌رنج راکێشتر ئه‌مه‌یه‌ هیچکات پێیان وانیه‌ ده‌توانن سه‌رده‌مێکی زۆر بمێننه‌وه‌ .هه‌ربۆیه‌ش بۆ مانه‌وه‌ی خۆیان له‌ هیچ کرده‌وه‌یه‌کی دژه‌ ئینسانی و ناعه‌قڵانی ناپرینگێنه‌وه‌، دیکتاتۆڕه‌کان بۆ ئه‌وه‌ی حکوومه‌ت بکه‌ن‌ ده‌بێ به‌رده‌وام به‌ پیرۆزی و موقه‌دده‌سی بمێننه‌وه‌،ئه‌مه‌ش له‌ پشت ته‌م و مژو تاریکیه‌کی هه‌میشه‌ییدا مسۆگه‌ر ده‌بێ بۆیه‌ش رۆشه‌نگه‌ری و کتێب و رۆژنامه‌ گه‌وره‌ترین دوژمنی ئه‌وانه‌. دیکتاتۆڕه‌کان یه‌ک رۆژنامه‌یان هه‌یه‌ یه‌ک کتێبیان هه‌یه‌ .رووناکبیر و خاوه‌ن ئه‌ندیشه‌کانیان له‌ کارگاکانی خۆیاندا درووست دکه‌ن.


ئه‌مانه‌ جێێ داخ نین ،جێی داخ و که‌سه‌ر ئه‌مه‌یه‌ ئه‌و خاکه‌ی سێبه‌ری دیکتاتۆڕێ به‌سه‌ر دا کشابێ ئه‌سته‌مه‌ له‌ دیکتاتۆر زیاتر شتێکی تر په‌روه‌رده‌ بکات. بتهه‌وێ دیکتاتۆریه‌ت ریشه‌ کێش بکه‌ی ده‌بێ ژێرخان و ناوه‌ڕۆکی ئه‌و خاکه‌ش بگۆڕی .ده‌بێ ئه‌و بته‌ پڕ شکۆیانه‌ی ڕیشه‌یان له‌ قووڵایی ئه‌و خاکه‌ داهه‌یه و دزه‌ ده‌که‌نه‌ رۆحی ساواکانمان،‌ بنبڕ بکه‌ین.ده‌بێ گومان بکه‌ین له‌ جۆری گووران و فرچک گرتنی ئه‌و شته‌ پیرۆز و پڕ شکۆیانه‌ی له‌ ناخی خۆمان و ناخی ئه‌و خاکه‌ نه‌فره‌ت لێکراوانه دا جێیان گرتوه‌ که‌ به‌رده‌وام دیکتاتۆڕی تێدا په‌روه‌رده‌ ده‌کرێ.ده‌بێ نه‌ترسین له‌ وێران کردن.نه‌ترسین له‌ شێواندنی ئه‌و رێگا ته‌لسم کراوانه‌ی ئێمه‌ی پێدا تێده‌په‌ڕێنن . ئازادی یانی گه‌ییشتن به‌‌و ئه‌و ره‌هابوونه‌ هه‌راوه‌ی که‌ پێچه‌وانه‌ی شته‌ سه‌لمێندراوه‌کانی ئێستامانه‌.ئێمه‌ نازانین ئازادی چیه‌ ،چونکه‌ تا ئێستا هه‌ستمان پێنه‌کردوه‌ .به‌ڵام ده‌بێ ئازاد بین. ئه‌مه‌ش ده‌بێ نرخ و هه‌زینه‌یه‌کی گه‌وره‌ی بۆ بده‌ین.نرخی ئه‌و ئازادی و ره‌هاییه راسته‌قینه‌یه‌ش یه‌کیان خوێنی ئه‌و قه‌ڵه‌مه‌ بچووک و بێ پشتیوان و بێ ده‌ره‌تانانه‌ن که‌ یه‌کێک له‌وان ناوی عــــــه‌دنـــانی حـــه‌ســـه‌ن پـــوور"ه‌"


ئه‌مه‌ یه‌که‌م جار نیه‌ و دوایین جاریش نابێ به‌و په‌ڕی شه‌رمه‌زاری و هه‌راسانیه‌وه‌ کوێر کوێرانه‌ باشترین رۆڵه‌کانی ئه‌و خاکه‌ نه‌فره‌ت کراوه‌ هه‌ڵده‌پاچن به‌ڵام ده‌بێ بکرێ بێهیچ دڕدۆنگیه‌ک ،له‌ به‌ر خاتری مێژوو له‌ به‌رخاتری خۆمان له‌به‌ر خاتری دوارۆژ ده‌بێ نه‌هێڵین عــــــه‌دنـــانی حـــه‌ســـه‌ن پـــوور" له‌ سیداره‌ بدرێ.............

بۆ پشتیوانی کردن له‌ مافی ژیانی عه‌دنان حه‌سه‌نپوور و هیوا بووتیمار سه‌ردانی ئێره‌ بکه‌ن:

kempainp@yahoo.com

adnanhasanpoor@yahoo.com

لاپه‌ره‌ی تایبه‌ت ی سایتی رێنێسانس

۲۹.۱۲.۸۴

ساڵێک تێپه‌ڕی


ساڵیک به‌ سه‌ر دامه‌زراندنی "شیکار" دا تێپه‌ڕی .ساڵێک ماڵه‌و‌ ماڵ کردن و چه‌رمه‌سه‌ری.نازانم بۆ من هه‌میشه‌ شته‌کانم زۆر به‌ چه‌رمه‌ سه‌ری بۆ جێ به‌ جێ ده‌بێ.
له‌ سه‌ره‌تای به‌هاری رابردوودا له‌ پێرشن بلۆگ دا ده‌ستم کرد به‌ نووسین،به‌ڵام له‌ پێرشن بلۆگدا بلاگ کاری کورد گرفتی زۆره‌.سه‌ره‌رای هه‌مووشتێک شۆوینیسمی فارس چاوی به‌رایی دیتنی هیچ هه‌ناسه‌یه‌کی کوردی نادا .
پاشان هاتم له‌کوردپلانه‌تدا ماڵێکی کوردانه‌ی بچووکم ئاوه‌دان کرده‌وه‌.پاش چه‌ن مانگ که‌ خه‌ریک بوو هه‌ست به‌ خاوه‌ن دارێتی شتێک بکه‌م .به‌داخه‌وه‌ ‌کوردپلانه‌ت به‌ بێ هیچ ئاگادار کردنه‌وه‌یه‌ک خزمه‌تگوزاریه‌کانی کۆتایی پێهێنا و ره‌نجه‌ڕۆی کردم .وه‌ک کورد ده‌ڵێ دیسان ریسه‌که‌م لێ بۆوه‌ به‌ خوری.زۆر وێبلاگی باش له‌ ژێر چه‌تری ‌کوردپلانه‌ت دا ده‌یان نووسی.که‌ هه‌وڵه‌کانیان به‌ بادا چوو.ئێستاش گله‌یی خۆم له‌و دۆستانه‌ ده‌که‌م نه‌ ده‌بوو وا کوت و پڕ و بێ ئاگادار کردنه‌وه‌ خۆ بدزنه‌وه‌ و ئاش به‌تاڵی بۆ بکه‌ن.
پاش ماوه‌یه‌کی تر هاتم له‌ بلاگه‌ردا ده‌ست به‌کار بوومه‌وه‌.ئێره‌ تا راده‌یه‌ک ئه‌من تر و جێی متمانه‌ بوو.تا ئێستا تێیدا به‌رده‌وامم.ئه‌مانه‌ و سه‌ر جه‌م ئه‌و شه‌پۆلی ته‌نگژه‌و کۆسپه‌ی که‌ به‌رده‌م ریشاژوێی کردۆته‌ بنچ و بناوانی ژیانمه‌وه‌ ئاسته‌نگێکی گه‌وره‌ بوون له‌ به‌ر ده‌م ئیش و کاری ئه‌ده‌بیم .کاری نوسین و بڵاو کرنه‌وه‌م چ له‌ گۆڤاره‌کاندا و چ له‌ بلۆگه‌که‌م دا به‌و جۆره‌ ی ویستوومه‌ بۆم نه‌لواوه‌ .
به‌ کورتی ئه‌و جۆره‌ی ویستوومه‌ نه‌متوانیوه‌ کار بکه‌م.ناکرێ نا .هه‌رچی ده‌که‌ی ناکرێ.کاری رۆژانه‌ هه‌موو ژیانت داگیر ده‌کا و به‌بێهوده‌ خه‌ریکه‌ پیرت ده‌کا.ئه‌گینا شیکار بۆ ئه‌وه‌ له‌ دایک بوو زۆر له‌مه‌ مه‌یدانی تر به‌ ناو پانتا شاراوه‌کانی شێعردا ئاوه‌ژوو بێته‌وه‌ و راوی چه‌مکه‌ سڵۆکه‌کانی داهێنان بکا.
هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م له‌ ده‌ست هات.به‌ڵام بۆ من ده‌روازه‌ک بوو بۆ ناسینی بنه‌ماڵه‌کی گه‌رم و گوڕ.بنه‌ماڵه‌یه‌ک که‌ هه‌موو گۆشه‌یه‌کی خه‌می چاره‌ی نه‌ته‌وه‌که‌می لێده‌بارێ.ده‌گه‌ڵ هه‌موو جیاوازی بیر و ڕاو خسڵه‌ته‌کانی.بنه‌ماڵه‌ی بلاگ و ماڵپه‌ڕی کوردی ده‌نگێکی کارایه‌ سیمای راسته‌قینه‌ و بێ سانسۆری نه‌ته‌وه‌که‌م ده‌نوێنێ.بنه‌ماڵه‌که‌م هه‌میشه‌ به‌ ده‌نگ ئازاره‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌مه‌وه‌ هاتووه‌ و ئه‌رکی خۆی به‌جێ هێناوه‌ ،بێ ئه‌وه‌ی که‌سێک بتوانێ به‌رگری بێ.
ئه‌مه‌ به‌هارێکی تر و...هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی ئاگرێکی سووری تره‌ و...رابوونه‌وه‌یه‌کی تره‌...
با بزانین له‌ مه‌و دوا چیمان له‌ ده‌ست دێ....

پیرۆز بێ ساڵێکی نوێ بۆ ئازاره‌کانمان


مزگێنی دا به‌ سروه‌ بای به‌هاری
وا هاته‌وه‌ نه‌ورۆزی کورده‌واری
به‌ تیشک تێک شکا سپای کڕێوه‌
هه‌واری رۆژ گه‌ییشته‌ خاکه‌لێوه‌
ساڵێکی تر تێپه‌ڕی
ساڵێک که‌ پڕ بوو له‌ دڵه‌ڕاوکه‌ و هیوا و نیگه‌رانی
بۆ یه‌ک با یه‌کمان و بۆ سه‌رجه‌می گه‌له‌که‌مان
ساڵێکی نه‌گبه‌ت و به‌نه‌عله‌ت بوو ،که‌ هه‌ر ده‌م چاوه‌ڕوان بووین شتێکی گه‌وره‌ ڕوو بدا و هیچ شتێکی سه‌یر نه‌قه‌وما
ساڵێک که‌ نازانین چۆن تێپه‌ڕی
ساڵێك که‌ زۆر شادیمان بۆ کرد و پیرۆزمان نرخاند و
دیسان تێپه‌ڕینی ساڵێک به‌ سه‌ر ته‌مه‌نی بێهووده‌مان دا و به‌سه‌ر ده‌غده‌غه‌کانمانماندا و ...پیرۆز بێت
پیرۆز بێت ساڵی نوێ له‌ هه‌موومان و له‌ و رۆژه‌ نادیارانه‌ی چاره‌نووسی نه‌ته‌وه‌که‌مان چاوه‌ڕوانی ده‌کات

گه‌ڕان له‌م ماڵۆچکه‌دا